İş sağlığı ve güvenliği çalışmalarında sıklıkla yapılan hata, risk değerlendirmesini “hazırlanıp dosyaya kaldırılan bir belge” olarak görmektir. Oysa risk değerlendirmesi; eğitim planından acil durum planına, sağlık gözetiminden kişisel koruyucu donanım seçimine kadar işyerindeki tüm İSG kararlarının dayandığı zemindir.
Önce tehlike, sonra risk
Tehlike, zarar verme potansiyeli olan her şeydir: hareketli bir makine parçası, yüksekte çalışma, kimyasal bir madde, ergonomik olmayan bir duruş. Risk ise bu tehlikenin zarara dönüşme olasılığı ile zararın büyüklüğünün birlikte değerlendirilmesidir. İyi bir risk değerlendirmesi, işyerindeki tehlikeleri eksiksiz listelemekle başlar; sonra her birinin riske dönüşme koşullarını sahada gözlemleyerek analiz eder.
İyi bir değerlendirmeyi ne ayırt eder?
- Sahada yapılmış olması. Masa başında hazırlanan bir değerlendirme, işyerinin gerçek koşullarını yansıtmaz.
- Çalışanların katılımı. Bir tezgâhta her gün çalışan kişi, o tezgâhın tehlikelerini herkesten iyi bilir.
- Önceliklendirme. Her risk aynı öneme sahip değildir; hangi tedbirin önce alınacağı gerekçeli biçimde belirlenmelidir.
- Sorumlu ve termin. Tedbirlerin kim tarafından, ne zamana kadar uygulanacağı yazılı olmalıdır.
- Güncellik. Yeni makine, yeni süreç, yeni malzeme veya bir kaza; değerlendirmenin yenilenmesini gerektirir.
Değerlendirme sonrası: asıl iş başlıyor
Raporun teslim edilmesi, sürecin bitişi değil başlangıcıdır. Belirlenen kontrol tedbirlerinin uygulanıp uygulanmadığı sonraki saha ziyaretlerinde doğrulanmalı; kapatılamayan tespitler yönetimin gündeminde kalmalıdır. Risk değerlendirmesinin işletmeye katkısı, tam olarak bu takip disipliniyle ortaya çıkar.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu işverene risk değerlendirmesi yapma veya yaptırma yükümlülüğü getirir; ancak iyi yapılmış bir değerlendirmenin asıl değeri yasal uyumdan çok, kazaları gerçekleşmeden önleyebilmesindedir.
