İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) Nedir? İşletmeler İçin Sade Bir Başlangıç Rehberi

İş sağlığı ve güvenliği (İSG), işyerinde çalışanların sağlığını korumak ve işin güvenli yürümesini sağlamak için yapılan planlı çalışmaların tamamıdır. Türkiye’de çerçevesini 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu çizer. Bu yazıda İSG’nin ne olduğunu, kimleri kapsadığını ve işletmeniz için nereden başlayacağınızı sade bir dille anlatıyoruz.

Bu yazı, İSG’yi temelden anlatan haftalık blog dizimizin ilki. Her Pazar, işverenlerin bize en sık sorduğu sorulardan birini yanıtlayacağız.

İSG kısaca ne demek?

İSG’nin iki ayağı vardır. İş sağlığı, çalışanların yaptıkları iş nedeniyle sağlıklarını kaybetmemesine odaklanır. İş güvenliği ise işyerindeki tehlikeleri önceden fark edip önlem almayı hedefler.

Kanun bu yaklaşımı “önleme” kavramıyla özetler: işin her aşamasında riskleri ortadan kaldırmak veya azaltmak için planlanan tüm tedbirler. Kısacası İSG, bir sorun ortaya çıktıktan sonra değil, çıkmadan önce yapılan iştir.

Hangi işletmeler kapsamda?

6331 sayılı Kanun, kamu ve özel sektördeki bütün işlere ve işyerlerine, faaliyet konusuna bakılmaksızın uygulanır. Çırak ve stajyerler de kapsamdadır. Yani bir çalışanınız bile olsa İSG sizin için de geçerlidir.

Kanunun kapsam dışında bıraktığı durumlar sınırlıdır. Örneğin ev hizmetleri ve hiç çalışan istihdam etmeden kendi adına çalışanlar bu kapsama girmez.

İşveren için İSG pratikte neleri kapsar?

Kanun, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlama sorumluluğunu işverene verir. Günlük hayatta bu sorumluluk birkaç temel başlıkta somutlaşır:

• Risk değerlendirmesi: İşyerindeki tehlikeleri belirleyip hangi önlemlerin öncelikli olduğuna karar vermek. Diğer bütün adımlar buna dayanır. Risk değerlendirmesi hizmetimiz
• Eğitim: Çalışanların işe başlamadan önce ve düzenli aralıklarla İSG eğitimi alması. İSG eğitimleri
• Sağlık gözetimi: İşe giriş ve düzenli aralıklarla yapılan muayeneler. Sağlık gözetimi
• Acil durum hazırlığı: Yangın, deprem veya ilk yardım gerektiren durumlar için plan, ekip ve tatbikat. Acil durum planı
• Bilgilendirme ve katılım: Çalışanları riskler hakkında bilgilendirmek, görüşlerini almak ve çalışan temsilcisi belirlemek.
• İSG profesyonelleri: İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirmek.

Kanuna göre bu tedbirlerin maliyeti çalışanlara yansıtılamaz. Eğitimlerde geçen süre de çalışma süresinden sayılır.

İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimini kim sağlar?

İşveren bu hizmeti üç yoldan biriyle sağlayabilir. Gerekli belgeye sahip kendi çalışanları arasından görevlendirme yapabilir. Belirli şartlarda hizmeti kendisi üstlenebilir: örneğin 50’den az çalışanı olan az tehlikeli işyerlerinde işveren, Bakanlığın ilan ettiği eğitimi tamamlayarak muayeneler dışındaki hizmetleri yürütebilir. Üçüncü yol ise hizmetin tamamını veya bir kısmını dışarıdan almaktır: ortak sağlık ve güvenlik biriminden (OSGB) ya da 2025’te kanuna eklenen, Sağlık Bakanlığına bağlı çalışan sağlığı merkezlerinden (ÇASMER).

Hangi yolu seçerseniz seçin, İSG’nin sorumluluğu işletmede kalır. OSGB, bu sorumluluğu sizinle birlikte taşıyan, uzman kadroyu ve takibi sağlayan ekiptir. OSGB’nin ne yaptığını dizinin bir sonraki yazısında ayrıntılı anlatacağız.

İSG işletmenize ne kazandırır?

İSG çoğu zaman bir evrak listesi gibi görülür. Oysa iyi kurulmuş bir sistem, işletmenin günlük düzenine doğrudan katkı sağlar:

• Planlı çalışma: Kimin neyi, ne zaman yapacağı bellidir; sürprizler azalır.
• Güvenen ekip: Çalışanlar görüşlerinin alındığı ve korundukları bir ortamda daha rahat çalışır.
• Düzenli kayıt: Eğitim, muayene ve tespit kayıtları tek yerde durur; ihtiyaç anında aradığınızı bulursunuz.
• Süreklilik: Yeni çalışan, yeni ekipman veya yeni adres gibi değişikliklere hazırlıklı olursunuz.

Nereden başlamalısınız?

1. Tehlike sınıfınızı öğrenin. İşyerinizin tehlike sınıfı, ana faaliyet kodunuza göre belirlenir ve pek çok yükümlülüğün ayrıntısını şekillendirir. Kodunuzu SGK işyeri kaydınızda veya mali müşavirinizden öğrenebilirsiniz.
2. Çalışan sayınızı ve adreslerinizi netleştirin. Hizmetin kapsamı bu bilgilere göre planlanır. Neden önemli olduğunu OSGB Teklifi İçin Çalışan Sayısı ve Tehlike Sınıfı Neden Sorulur? yazımızda anlattık.
3. Elinizdeki belgeleri bir araya getirin. Mevcut eğitim kayıtları, muayene raporları ve varsa eski risk değerlendirmesi başlangıcı hızlandırır. İSG Hizmetine Yeni Başlayan İşletmeler İçin Kontrol Listesi bu adımda size yol gösterir.

Sık sorulan sorular

Tek çalışanım var; İSG beni de kapsıyor mu?

Evet. Kanun, çalışan sayısına bakılmaksızın çalışan istihdam eden bütün işyerlerine uygulanır. Yükümlülüklerin ayrıntısı ise tehlike sınıfına ve çalışan sayısına göre değişir.

İSG ile iş güvenliği aynı şey mi?

Tam olarak değil. İş güvenliği, İSG’nin bir parçasıdır. İSG; çalışanların sağlığını izleyen işyeri hekimliğini ve sağlık gözetimini de kapsar.

OSGB’den hizmet alırsam sorumluluk OSGB’ye mi geçer?

Hayır. Kanuna göre dışarıdan hizmet almak işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. OSGB, bu sorumluluğu yerine getirmeniz için uzman kadroyu, planı ve takibi sağlar.

Birlikte başlayalım

İşletmeniz için nereden başlayacağınızı birlikte değerlendirmek isterseniz iletişim sayfamızdan bize yazın veya 0505 088 09 99’u arayın. Gelecek Pazar: OSGB nedir, ne yapar?

Kaynak: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, Resmî Gazete, 30.06.2012, Sayı 28339 (md. 1–4, 6, 15, 17; son değişikliklerle). Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; işyerinize özgü yükümlülükler için uzmanınıza danışın.